Veilige haven voor regenboogouderen

In het Groningse Bedum komt maandelijks een groep regenboogouderen samen in hun 'gekozen familie'. Wat begon als een initiatief van Gerard Robben en Albert Wester bij Roze 50+, groeide uit tot een hechte groep van acht mensen met verschillende gender- en seksuele identiteiten.

De gekozen familie biedt een plek waar ontmoeting, herkenning en steun centraal staan. In de woonkamer bij iemand thuis vertellen Gerard Robben, Albert Wester, Barbara, Jason en Hanneke over wat deze familie bijzonder maakt en hoe professionals aansluiten bij het initiatief.

Familie die je zelf kiest

Een gekozen familie bestaat uit mensen die geen biologische familie zijn, maar wel zo’n hechte en betekenisvolle band hebben dat het voelt als familie. Binnen deze relaties vinden mensen herkenning, emotionele steun en praktische hulp.

‘Om gezond ouder te kunnen worden, is een netwerk essentieel’

Voor regenboogouderen kan zo’n gemeenschap extra belangrijk zijn. Zij kunnen een dubbele kwetsbaarheid ervaren: ze groeiden op in een tijd waarin seksuele en genderdiversiteit minder geaccepteerd was en worden nu geconfronteerd met ouder worden in een zorgsysteem waarin zij zich niet altijd veilig of gezien voelen. Daarnaast hebben sommige regenboogouderen niet vanzelfsprekend een (groot) biologisch familienetwerk of kunnen zij niet rekenen op mantelzorg vanuit hun familie. Door veranderende gezins- en familieverbanden is het aannemelijk dat dit in de toekomst voor een bredere groep ouderen zal gelden.

Aansluiten bij informele gemeenschappen

In de bundel Samen staan we sterk: vijf inzichten en lessen over informele zorgzame gemeenschappen biedt Movisie beleidsmakers en sociaal en zorgprofessionals handvatten om aan te sluiten bij informele gemeenschappen zonder de gemeenschappen over te nemen.

De bundel beschrijft zes informele gemeenschappen, waaronder dit voorbeeld uit Bedum, waarin mensen steun en zorg vinden buiten hun wijk of buurt. De verhalen laten zien dat verbinding ook ontstaat vanuit gedeelde ervaringen, identiteiten of interesses. Een belangrijke les is dat professionals niet alleen moeten kijken naar gemeenschappen in de directe omgeving, maar ook naar plekken waar mensen zich vanuit deze gedeelde ervaringen verbonden voelen.

Lees verder

Vijf inzichten uit de bundel:

sommige mensen vinden elkaar juist voorbij de grenzen van de wijk;
waar verbondenheid wordt gevoeld, groeien zorg en steun;
de balans tussen geven en nemen verschilt per gemeenschap;
minder kaders kunnen meer mogelijkheden bieden;
onderdeel zijn van een gemeenschap kan ook kwetsbaar maken.

Lees de volledige casusbundel Samen staan we sterk.

‘Lang niet altijd waren we zo stoer als we hier nu zitten te praten', vertellen initiatiefnemers Robben en Wester. ‘Wij hebben nu een goed leven en dat willen we graag delen en kenbaar maken. Daarnaast, om gezond ouder te kunnen worden, is een netwerk natuurlijk essentieel.’

Herkenning zonder uitleg

Tijdens de maandelijkse bijeenkomsten, vaak een lunch of etentje bij iemand thuis, delen de familieleden verhalen. De gedeelde ervaringen als lhbtiqa+ persoon vormen een belangrijke basis voor de verbinding. Jason: ‘De angsten, zorgen en eenzaamheid hebben we allemaal meegemaakt. Dat mensen je begrijpen zonder dat je iets hoeft uit te leggen, of bang hoeft te zijn voor afwijzing. Dat heb ik in mijn jeugd anders gehad en is voor mij dus heel belangrijk.’

Meer dan een gedeelde identiteit

De regenboogidentiteit en het ouder worden verbinden de groep, maar de band gaat verder dan dat.

‘De regenboogcommunity verbindt ons, maar er is meer. Als je alleen die ene overeenkomst hebt, wordt het een dun lijntje’, zegt Barbara.

‘We zien elkaar als mens en alles wat daarbij hoort’

De familieleden vinden elkaar ook in politieke gesprekken, gedeelde interesses en levensstijl. Ze ontmoeten elkaar buiten de bijeenkomsten voor bijvoorbeeld een kop koffie, een wandeling of een gezamenlijke hobby. Wester verwoordt het als volgt: ‘We zien elkaar als mens en alles wat daarbij hoort.’

Steun naast professionele zorg

De gekozen familie vervangt geen formele zorg, maar vormt een aanvulling daarop. De familieleden kennen elkaars verhaal en kunnen elkaar ondersteunen wanneer dat nodig is. ‘Professionele zorg is er alleen tijdens kantooruren. Als ik het moeilijk heb, kan ik altijd een beroep doen op de familie. Ze lossen mijn probleem niet op, maar ik krijg een reactie en iemand komt even naast me staan. En voel ik mij gesteund’, vertelt Jason.

Ook praktische steun is belangrijk. Barbara vertelt dat Wester met haar meeging naar het ziekenhuis toen zij niet zelf kon rijden. ‘Het zijn simpele dingen, maar mij veel waard. Als ik iemand anders vraag, moet ik alles opnieuw uitleggen. Hier bij deze familie kennen ze me, ze weten mijn verhaal.’

Grenzen zorgen voor balans

De kracht van de gekozen familie zit ook in het stellen van grenzen. De groep ziet zichzelf niet als hulpverleners of mantelzorgers.

‘We zijn geen hulpverleners of mantelzorgers, maar we kijken wel naar elkaar om’

Wanneer iemand wil aansluiten, vindt eerst een voorgesprek plaats. Robben en Wester: ‘We zijn geen hulpverleners of mantelzorgers, maar we kijken wel naar elkaar om.’ Die duidelijkheid helpt om de balans tussen geven en nemen te bewaren. Soms blijkt dat een nieuwe deelnemer niet goed past binnen de groep.

‘Als iemand een grote hulpvraag heeft of hunkert naar liefde vanuit een therapiegevoel, kan het te veel zijn. Zowel voor ons als voor de deelnemer zelf. Wat we dan wel kunnen doen is meedenken over alternatieven’, vertelt Hanneke. De grenzen zijn bedoeld om de veiligheid en duurzaamheid van de groep te behouden.

Samenwerken met professionals

Een alternatief voor de gekozen familie is de thuiskamer, een ontmoetingsgroep die Robben en Wester organiseren voor regenboogouderen. Deze is bedoeld voor mensen die niet willen of kunnen deelnemen aan een gekozen familie. In samenwerking met Mensenwerk Hogeland kunnen regenboogouderen uit de regio hier wekelijks samenkomen voor koffie en gesprekken.

Illustratie: mensen drinken koffie aan tafel - Illustratie Suggestie & Illusie

Opbouwwerkers Sandra Schoonbeek en Anouk Rozema ondersteunen door locaties te faciliteren en waar nodig mee te denken, terwijl het initiatief bij de inwoners blijft. ‘Wij bemoeien ons er niet mee. Dat maakt dat het zo goed loopt’, zegt Schoonbeek. Volgens de opbouwwerkers is de kracht van de groep dat Gerard Robben onderdeel is van de doelgroep. ‘Gerard draagt een andere rugzak dan onze generatie. Dat maakt hem de juiste persoon voor deze groep.’

De ervaring met de gekozen familie en de thuiskamer laat zien dat verschillende vormen van ontmoeting naast elkaar kunnen bestaan. Niet iedereen voelt zich veilig in een reguliere ontmoetingsplek. Soms zijn plekken met een specifieke doelgroep juist nodig om verbinding te laten ontstaan.

Tekst Jolinde Dermaux en Nick Gentsidis. Om privacyredenen willen niet alle geïnterviewden met hun achternaam worden genoemd. De achternamen zijn bekend bij Movisie.
Illustratie Suggestie & Illusie