WerKplaatsen sociaal domein
Project

Van steun naar zelfstandigheid en vertrouwen: moeders van Zaandam-Oost

Bij het project Moeders van Zaandam-Oost krijgen moeders en jonge gezinnen in kwetsbare situaties ondersteuning. Werkplaats Sociaal Domein Noord-Holland onderzocht de impact van het project. Wat waren de resultaten en hoe raken de opbrengsten van het project aan sociale kwaliteit?

Drie jaar draait het project Moeders van Zaandam-Oost inmiddels. Het is een samenwerking tussen de plaatselijke sociale wijkteams en de GGD. Het is gebaseerd op de aanpak van Moeders van Rotterdam (zie kader) en bestaat uit zowel een individueel als collectief aanbod voor gezinnen in Zaandam-Oost. De kiem ervan lag in de kloof die professionals ervaarden tussen het medisch en sociaal domein, zegt een van de coördinatoren van het project, Chevanté Rotgans. Medewerkers van consultatiebureaus krijgen bijvoorbeeld vragen van jonge moeders die niet zozeer met de gezondheid en ontwikkeling van hun kind te maken hebben, maar betrekking hebben op andere domeinen. Rotgans: ‘Bijvoorbeeld over financiën of hoe je je weg vindt in de samenleving bij moeders die nieuw zijn in Nederland.’ Relevante vragen, maar ze raken niet aan de deskundigheid van de medewerkers van het consultatiebureau. ‘Die hebben daar bovendien geen tijd voor.’

Brug slaan

Zo ontstond Moeders van Zaandam-Oost: Het project ondersteunt (aanstaande) moeders en jonge gezinnen in kwetsbare situaties. Via een laagdrempelige, persoonlijke aanpak krijgen gezinnen één vast aanspreekpunt dat helpt bij uiteenlopende vragen, van financiën en gezondheid tot opvoeding en participatie. Door praktische ondersteuning te combineren met aandacht voor zelfredzaamheid en netwerkvorming, vermindert stress en groeit het vertrouwen van moeders in hun eigen kunnen. Het project slaat een brug tussen het medische en sociale domein en draagt bij aan betere ontwikkelkansen voor kinderen en een sterkere positie van gezinnen in de wijk.

Pact Zaandam-Oost

In 2022 startte het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) in 20 gebieden in Nederland, waaronder in Zaandam-Oost. De NPLV-aanpak richt zich op het structureel verbeteren van de leefbaarheid en kansen in kwetsbare gebieden door een integrale, langdurige aanpak.

Bewoners, gemeente en meer dan 40 organisaties ondertekenden het Pact Zaandam-Oost en spraken daarmee af om zich gedurende twintig jaar (een generatie) in te zetten om de kansen voor kinderen te vergroten. Het betreft een gebiedsgerichte en integrale aanpak op 5 opgaven: Jeugd, Participatie + Armoede, Fijn Wonen, Veiligheid en Gezondheid.

Moeders van Zaandam-Oost valt onder de opgave Jeugd. Er is een samenhangende aanpak met een individueel en collectief aanbod zoals bij Moeders van Zaandam en onder meer met doorverwijzing naar de Ouder Kindclubs en de voorschool

De voorwaarden om deel te nemen aan Moeders van Zaandam Oost zijn bewust laagdrempelig gehouden. De ondersteuning is bedoeld voor de eerste duizend dagen: vanaf de zwangerschap tot het moment dat het jongste kind ongeveer 3 jaar oud is. Gezinnen worden vaak aangemeld via bijvoorbeeld een verloskundige, consultatiebureau, school of wijkteam, en stemmen zelf in met deelname. Rotgans: ‘De ondersteuningsbehoefte is heel uiteenlopend, van praktische vragen over financiën, administratie tot opvoeding, gezondheid. Daarnaast merken we dat er gewoon behoefte is aan een luisterend oor, bekrachtiging, vertrouwen geven en dat we naast hen staan. Ook als gezinnen in een kwetsbare situatie zelf geen vraag kunnen formuleren, kunnen ze meedoen en kijken we samen waar we kunnen ondersteunen.’

Complementair

De begeleiding van de gezinnen wordt gedaan door studenten van uiteenlopende opleidingen: social work, pedagogiek en verpleegkunde. Het project draait grotendeels op hun inzet. Voordeel van die uiteenlopende opleidingen is dat, wanneer de studenten als koppels op bezoek gaan bij de gezinnen, complementaire kennis en vaardigheden beschikbaar zijn. Rotgans: ‘Als een moeder een keizersnede heeft gehad, kan het gaan over wondverzorging maar dezelfde moeder kan opvoedvragen hebben over de andere kinderen die ze al heeft.’

Een belangrijk onderdeel van het project, los van de ondersteuning van de gezinnen, is dat er regelmatig groepsbijeenkomsten worden georganiseerd. Dat kan uiteenlopen van een uitje naar de Efteling tot een High Tea-middag of samen naar de speeltuin. Rotgans: ‘Zulke evenementen bevorderen de band en het contact onderling tussen de moeders en vergroten hun netwerk. Er zijn vriendschappen ontstaan.’

Sociale kwaliteit bij dit project

In het inleidende artikel in dit magazine (p.3) passeerden de vier condities van sociale kwaliteit de revue: sociaaleconomische zekerheid, sociale cohesie, sociale empowerment, sociale inclusie. Het project Moeders van Zaandam-Oost raakt aan meer condities van de sociale kwaliteitbenadering. Allereerst versterkt het de sociaaleconomische zekerheid: gezinnen krijgen hulp bij financiële regelingen, toeslagen en basisvoorzieningen, waardoor acute stress afneemt. Daarnaast bevordert het project de sociale cohesie. Door groepsactiviteiten en onderlinge contacten ontstaan nieuwe netwerken en zelfs vriendschappen, wat isolement doorbreekt. Ook sociale empowerment is duidelijk zichtbaar. Moeders ontwikkelen vaardigheden, leren zelf hulp organiseren en krijgen meer regie over hun leven. Ze groeien van hulpvrager naar actieve deelnemer aan de samenleving. Tot slot draagt het project bij aan sociale inclusie. Gezinnen vinden beter hun weg naar voorzieningen en voelen zich meer onderdeel van de samenleving. Samen laten deze opbrengsten zien hoe een integrale, laagdrempelige aanpak niet alleen individuele problemen aanpakt, maar ook de sociale kwaliteit van een wijk duurzaam versterkt.

Martine Jeukens, senior-onderzoeker bij het lectoraat Empowerment en Professionalisering was betrokken bij het onderzoek naar de impact van het project. In dat onderzoek zijn zowel deelnemende moeders als betrokken professionals geïnterviewd. Wat waren de uitkomsten van het onderzoek? Ze begint bij de moeders. ‘Daar begint de interventie natuurlijk. Ze gaven aan minder stress te ervaren en zich meer verbonden te voelen met de andere moeders die deelnemen aan het project. Het is mooi om te zien dat er een band ontstaat tussen de moeders en de begeleiders die zorgt voor veel vertrouwen bij gezinnen waar vaak veel wantrouwen is.’

‘Ik ben nu een betere moeder voor mijn kind’

Sowieso tekenden de onderzoekers bij de moeders een grote mate van dankbaarheid over het project aan, zegt Jeukens. ‘Ze zijn erg blij met de korte lijntjes, met het feit dat ze een vast aanspreekpunt hebben bij wie ze met al hun vragen terecht kunnen.’ Ze nuanceert daarbij ook: de keerzijde van de betrokkenheid van studenten is dat die tijdelijk is, ze studeren niet tot in de eeuwigheid. ‘Dat leverde ook wel teleurstelling op bij de moeders, als ze een nieuwe contactpersoon kregen als ze aan iemand waren gehecht. Vanuit het project is daarom aandacht voor een zorgvuldige overdracht en mogen gezinnen blijven komen op de groepsactiviteiten.’

Schematische illustratie - Ondersteuning moeder van Zaandam

‘Als we het de professionals van moeders van Zaandam-Oost vragen’, vervolgt Jeukens, ‘dan herkennen zij ook de stressvermindering bij moeders. Dit gebeurt doordat ze aansluiten bij onderwerpen die op dat moment spelen bij gezinnen. Hierdoor ontstaat er ruimte bij de gezinnen voor andere vraagstukken zoals opvoeding, gezond gedrag en netwerkvergroting. De afstemming op het gezin en de integrale aanpak versterken zo de impact van de begeleiding. De professionals van het CJG bijvoorbeeld benoemden: ‘Hierdoor heb ik meer tijd om mijn eigen werk goed te doen’.’

Meer over het onderzoek

In het onderzoek naar de impact van het project Moeders van Zaanam-Oost werkten de onderzoekers van het lectoraat Empowerment en Professionalisering (Martine Jeukens en Floor Popken) samen met een onderzoeker van het lectoraat Jeugd en Samenleving (Sarah Uitman). Zij vallen onder Hogeschool Inholland. Het onderzoek is gefinancierd door Pact Zaandam-Oost, Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en de Werkplaats Sociaal Domein Noord-Holland.
Het gehele onderzoeksrapport lezen.