Hoe onderzoekskennis beter landt in de praktijk

Hoe zorg je ervoor dat kennis uit onderzoek landt in de praktijk? En dat sociaal professionals zich nieuwe kennis eigen maken? Een interessante uitdaging voor Movisie. Docent Jaap Ikink (NHL Stenden) en coördinator Jeanet de Jong (BPSW) over de succesvolle leergang Samenlevingsopbouw.

Er bestaat een kloof tussen kennis uit onderzoek en de beroepspraktijk van sociaal professionals. Kennis uit onderzoek is niet altijd goed toepasbaar en sluit niet altijd goed aan bij de dagelijkse praktijk van mensen. Er is nog een vertaalslag nodig. Bovendien leren sociaal professionals graag van elkaar, in de praktijk. Voor een kennisinstituut is dat een interessante uitdaging: hoe laat je kennis beter landen in de praktijk?

Het leerproces rondom kennisbenutting

Kennis uit een onderzoek of rapport wordt niet vanzelf kennis van een professional. Een vertaalslag van een toegankelijk artikel of praktische tool is een eerste stap. Maar om kennis echt te kunnen benutten, is een leerproces nodig. De professional moet zich de nieuwe kennis eigen maken. Daarvoor moeten mensen actief met de informatie aan de slag en erop reflecteren.

Lees ook het artikel Kennis gebruiken: de kunst van het weglaten. 3 vragen over kennisbenutting bij het aanpakken van eenzaamheid

Van dossier naar praktijk

Het op literatuur gebaseerde dossier Wat werkt bij samenlevingsopbouw? legt uit wat samenlevingsopbouw is en wat daarbij belangrijk is. Omdat het dossier best uitgebreid en theoretisch is, maakte Movisie een korte versie, een infographic en zes kennisclips. Hierin wordt de kern kort uitgelegd.

Op initiatief van de landelijke Actieagenda kracht van samenlevingsopbouw ontwikkelde een breed team van experts parallel hieraan een leergang over Samenlevingsopbouw. Hierin kreeg de kennis uit dit Wat Werkt-dossier een plek en een vertaling naar het dagelijks werk van professionals.

De partners van de landelijke Actieagenda kracht van samenlevingsopbouw zijn Movisie, Krachtproef, Sociaal Werk Nederland, beroepsorganisatie BPSW in samenwerking met Werkplaatsen Sociaal Domein, NHL Stenden en programmalijn Versterken van praktijken van samenlevingsopbouw van het lectoraat Youth Spot van de Hogeschool van Amsterdam.

‘Als de leergang gaat over samenlevingsopbouw en gemeenschapsvorming moet je deze groep ook als een gemeenschap zien’

De leergang, bestaande uit negen cursusdagen, is opgebouwd vanuit het principe practice what you preach. ‘Als die leergang gaat over samenlevingsopbouw en gemeenschapsvorming, dan moet je deze groep ook als een gemeenschap zien. En van onderaf, vanuit deelnemers vormgeven is een belangrijk principe bij samenlevingsopbouw’, vertelt Jaap Ikink, docent bij NHL Stenden. Daarom stond de eerste dag in het teken van elkaar leren kennen en samen ‘op begrip komen’. ‘Wat zijn belangrijke begrippen in ons werk en hoe zorg je ervoor dat je dezelfde taal spreekt met elkaar en met inwoners?’

Veel deelnemers zijn zij-instromers: mensen die vanuit een ander vakgebied nu bezig gaan met samenlevingsopbouw. Ze hebben al veel kennis opgedaan in de praktijk, maar missen soms theorie en vakkennis die collega’s vanuit hun sociaalwerkopleiding wel hebben meegekregen. Daarom kreeg de leergang een stevige theoretische kennisbasis, die als een rode draad door de leergang loopt. Tijdens de cursusdagen wordt die kennis vervolgens verbonden met de praktijk van de deelnemers.

De kennisbasis van de leergang

De opbouw van de leergang

De negen cursusdagen zijn verdeeld in drie thematische blokken:

Samenleving en de kracht van gemeenschap
Ambacht en vakmanschap
Impact maken

Op elke cursusdag stond een andere vraag centraal, zoals: ‘Wat draagt bij aan gemeenschapsvorming en eigenaarschap van buurtbewoners?’. Ter voorbereiding lazen de deelnemers passende paragrafen uit het dossier Wat werkt bij samenlevingsopbouw? en deden praktijkopdrachten. Zo werd de theorie verbonden met de eigen praktijk van deelnemers en heel concreet gemaakt. ‘Het is heel belangrijk om aan te sluiten bij hun kracht en wat ze al weten en doen’, aldus Ikink. ‘De kunst is om dat als uitgangspunt te nemen en te versterken.’

Theorie, praktijk en reflectie

De deelnemers zijn enthousiast over de leergang. ‘Het is de beste opleiding die ik ooit heb gehad’, vertelt Mustafa. ‘Ieder onderwerp werd op verschillende manieren uitgelicht, waardoor het beter blijft hangen’, vertelt Marije. Vooral de combinatie van theorie, praktijk en reflectie werkte goed. Ikink gaf voorbeelden vanuit zijn eigen ervaring als opbouwwerker. En stimuleerde deelnemers hun eigen ervaringen in te brengen. Vervolgens verbond hij de praktijkervaringen van individuele deelnemers weer met de theorie uit het dossier Wat werkt bij samenlevingsopbouw?

Iedere cursusdag was er een gastspreker die vanuit eigen expertise vertelde over het thema van die dag. ‘Als je inspirerende sprekers hebt, ja. Dat beklijft gewoon’, vertelt Marije.

Buddy en intervisie

Om het geleerde te laten doorwerken in de eigen praktijk kregen deelnemers na iedere cursusdag een verwerkingsopdracht mee. Vaak wordt daarbij ook een beroep gedaan op de creativiteit, zoals: ‘Maak een visuele weergave van hulpbronnen in je lokale praktijk’. Daarnaast had iedere deelnemer een ‘buddy’ op het werk om kennisuitwisseling naar de praktijk te stimuleren. Jeanet de Jong, beleidsadviseur bij de BPSW: ‘We zien namelijk vaak dat mensen na afloop van een cursus weer overgaan tot de orde van de dag.’

‘Ik had de vraag: doe ik wel het goede? Daar heb ik nu meer zekerheid in’

Een buddy helpt om het geleerde vast te houden, steeds te reflecteren en het geleerde verder te brengen in de rest van de organisatie. Ook waren er intervisiegroepjes en een appgroep om contact te houden. Zo konden deelnemers hun bevindingen delen en ook leren van elkaar. De appgroep is nog steeds actief, het leren blijft doorgaan.

Opbrengsten

Een half jaar na afloop zijn deelnemers nog steeds enthousiast over de leergang. ‘Ik merk dat ik er in de praktijk gewoon nog steeds veel plezier van heb’, vertelt deelnemer Marije. Deelnemers herkennen veel leerstof uit de leergang in hun dagelijks werk en dat helpt ze om dingen beter te plaatsen of aan te pakken. ‘Het heeft geholpen om beter te zien wat de kern van opbouwwerk is en te focussen, want je kan niet alles doen’, vertelt Veerle. Ook vertellen deelnemers dat de kennis ze helpt om beter te onderbouwen wat ze doen en te laten zien wat de waarde is van hun werk. ‘Ik kan nu beter duidelijk maken wat opbouwwerk eigenlijk is en betekent voor mensen’, zegt Veerle. Ook geeft het bevestiging en zelfvertrouwen: ‘Ik had de vraag: doe ik wel het goede? Daar heb ik nu meer zekerheid in’, aldus Mustafa.

Meer weten over de leergang of deelnemen aan de volgende leergang? Ga naar Landelijke leergang samenlevingsopbouw.

Tekst Nada de Groot m.m.v. Sonja Liefhebber